ترس درکودکان و تدابیر ما

child-abuse-main

فرزانه حسن زاده نمین، روانشناس کودک و نوجوان

ترس حالتی هیجانی و عاطفی است که از ابتدای تولد در انسان وجود دارد. در سیر تحول و رشد کودک بتدریج ترس ها مشخص تر می شوند. برخی از کودکان هیچ گاه معنای ترس را درک نمی کنند؛ اما بسیاری از آنها، با مجموعه ای از تجارب ترسناک در طول زندگیشان روبرو می شوند. ترس های کودکان در طول زندگی به تدریج شکل می گیرند. وقتی پرستار غریبه ای نگهداری آنها را به عهده می گیرد، وقتی در اثر خراش کوچکی خون از دستشان جاری می شود، وقتی در خواب آگاهی و حواسشان را از دست می دهند، وقتی می بینند که سایه های غول پیکر در تاریکی جا به جا می شوند، دچار ترس می شوند. و در این سیر والدین ممکن است دچار نگرانی شوند. بیشتر ترس ها اکتسابی هستند و کودکان آنها را به دلایل مختلف و به صورت مستقیم و غیر مستقیم از محیط و دیگران می آموزند در حالیکه برخی از ترسها واقعی و طبیعی هستند. این نوع ترسها در همه ما وجود دارند و گاهی هم مفیدند. در مقابل بعضی از ترسها غیر واقعی و بیمارگونه هستند، اینگونه ترسها را باید در کودکان ریشه یابی کرد واز بین برد.

نشانه های ترس در کودکان شامل: پریدگی رنگ، لرزش دست و پا و بدن، عرق کردن، طپش قلب، خشکی دهان، لکنت زبان، تهوع و .. از نشانه های ترس است.

چنانچه ترسهای فرزندان ما غیر واقعی و بیمارگونه باشد اثرات زیانباری خواهد داشت و زمینه ساز بسیاری از رفتارهای منفی کودکان می شود و از این رو پیشگیری و رفع آن بر رشد و سلامت جسمی، هوشی، عاطفی و اجتماعی کودک کمک فراوانی می کند.

یک سری اصول کلی و مشترکی در جهت ازبین بردن و کاهش ترس درکودکان  وجود دارد که به آنها اشاره می شود:

  • وقتی احساس می کنید که آنچه فرزند شما از آن می ترسد یا نگران است را به خوبی درک کرده اید، آنچه را که درک کرده اید را با فرزند خود در میان بگذارید تا از صحت و درستی آن اطمینان حاصل کنید.
  • ترس کودک را بپذیرید و مطمئن باشید که به زودی قادر خواهد بود به بسیاری از ترسها غالب شود.
  • هنگامی که کودک می ترسد او را مورد حمایت قرار دهید.
  • در شرایطی که فرزند شما اضطراب و ترس دارد، او نیاز به تشویق و ترغیب دارد که بتواند با چنین موقعیت هایی به مبارزه برخیزد. توجه نشان دادن و جایزه دادن مهم ترین وسیله ای است که میتوان بر اساس آن روی رفتار کودکان تاثیر گذاشت. جایزه باید کاملا مشخص و مخصوص رفتار به خصوصی باشد و کودک باید دقیقا بداند که شما کدام یک از رفتارهای او را مورد تایید قرار می دهید.
  • ترسهای کودک را با توجه به شخصیت وی تجزیه و تحلیل کنید و پس از شناسایی علت و ریشه آن، موقعیت ترس آور را از بین ببرید تا او کمتر دچارترس شود. به طورمثال چنانچه کودکتان از خوابیدن در اتاق تاریک هراس دارد شما با قرار دادن یک چراق خواب زیبا که با انتخاب خود کودک خریداری شده است از میزان ترس او از تاریکی خواهید کاست.
  • به کودک این فرصت را بدهید که در زمانهای مختلف با عامل ترس به تدریج آشنا شده و به آن عادت کند، مثلا” اگر از گربه می ترسد او را با یک بچه گربه آشنا کنید.
  • نمونه ها ومثال هایی از خودتان که در آن به خوبی می توانید ترس ها و نگرانی های خود را تحت کنترل داشته باشید، بیان کنید.
  • از کاربرد شیوه های نامناسب تربیتی مانند تنبیه، تهدید، تحقیر و ملامت و تمسخر کودکتان خودداری کنید. و با برقراری ارتباطی صمیمانه و مهر آمیز به آنان به حل مشکلاتشان یاری رسانید.
  • با تشویق کودکتان به فعالیت های هنری، علمی و بازیهای مناسب، تخیل آنها را در جهت خلاقیت و سازندگی هدایت کنید تا به خیال پردازیهای بیمارگونه و غیر واقعی نپردازد.
  • هرگز کودکتان را به شوخی یا جدی از چیزی نترسانید.
  • وقتی کودکتان می ترسد، ترس آنها را جدی بگیرید و از تمسخر و یا تهدید آنها و یا کاربرد کلماتی مانند ترسو، بزدل و .. خودداری کنید.
  • هرگز کودکتان را مجبور نکنید که کاری را که از آن می ترسد به زور و فشار انجام دهد، و هیچ وقت آنان را به طور ناگهانی در برابر عامل ترساننده قرار ندهید. به طور متال گودکی که به دلیل تجربه ناخوشایند از آب می ترسد نباید به اجبار داخل آب استخر انداخت، و یا کودکی که از تاریکی می ترسد نباید مجبور کرد که به تنهایی در تاریکی بماند و یا در اتاق کاملا” تاریک بخوابد.
  • برای از بین بردم ترس کودکان از شیوه هایی که برای آنها جالبتر است استفاده کنیم. بازی، نمایش، قصه گویی از جمله فعالیت هایی است که می توان به کمک آنها ترس های کودکان را کاهش داد.
  • اگرکودک قبلا” از چیزی ترسیده و حال مایل است به آن نزدیک شود، به او در این جهت کمک کنید. و نگذارید که ترس همچنان بر فرزند شما حاکم شود و ادامه داشته باشد. به او کمک کنید که با ترس خود به طور تدریجی رو به رو شود.
  • به صورتی ساده و قابل فهم، علت ترس را برای کودک روشن کنید و در هر نوبت همان توضیح را تکرار کنید تا کودک به مرور قدرت و توانایی پیدا کند و پس از مدتی ترس او بریزد.
  • در انتخاب کتابهای داستان، فیلمها و برنامه های تلویزیونی کودکتان دقت و نظارت کافی داشته باشید و اجازه ندهید کودکتان هر برنامه ای را ببیند و یا هر کتابی بخواند، بسیاری از این برنامه ها و کتابها و فیلمها نه تنها فایده ای برای کودکتان ندارد بلکه بد آموزیها و ترس های فراوانی را به آنها القا می کند.
  • یکی از روش های مناسب برای از بین بردن ترس در کودکتان، حساسیت زدایی منظم است، به این صورت که عامل ترساننده را کم کم و به دفعات با موقعیت های خوشایند همراه سازیم و این کار را مرحله به مرحله و به تدریج انجام دهیم تا کم کم از ترس کودککاسته شود.
  • اگر ترس کودکتان بیش از حد معمول است و سبب نگرانی شما می شود پیشنهاد می شود به متخصص مربوطه مراجعه کنید.
  • پیگیری و از بین بردن ترس در کودکتان نیاز به زمان مناسب و صبر و حوصله فراوان دارد و کاری نیست که بتوان آن را با شتاب و در مدت کوتاهی انجام داد. اما از آنجا که فشار روانی حاصله از ترس در آسیب رساندن به شخصیت و رشد کودکان ما نقش مهمی دارد از بین بردن ترسهای آنها برای سلامت روان آنان اهمیت زیادی دارد.