چگونه والدین بهتری باشیم؟

ندا یارایی
مشاور و درمانگر
آرزوی هر پدر یا مادری این است که در نقش والدینی خود بهترین باشد و فرزندی سالم و توانمند را پرورش دهد. اما سوال این است که یک کودک برای رشد سالم به چه عناصری نیاز دارد و پدر و مادر باید چه دانشی برای ایفای نقش والدی خود داشته باشند.
هر نظریه روانشناسی ای اعتقادی خاص در مورد نیاز اساسی کودک برای پرورش سالم دارد. ولی اگر نگاهی جامع به همه این نظریات داشته باشیم متوجه می شویم که یک کودک برای رشد سالم باید از “عشق” و “اقتدار” کافی برخوردار باشد.
عشق شامل هر نوع توجه و نوازش است که روان کودک آن را درک کند. مثلا صحبت کردن با کودک، قصه خواندن برای او، نگاه کردن به کودک، نشستن کنار کودک و تماشای برنامه مورد علاقه او، شعر خواندن با او، بازی کردن و شیطنت کردن با کودک، همه مواردی از عشقیست که می تواند روان کودک را نوازش نماید. بعضی از خانواده ها تهیه غذا، صرف وقت برای نظافت خانه و اتاق کودک، خرید اسباب بازی و پرداخت پول برای مایحتاج کودک را نشانه ای از علاقه خود به کودک می دانند ولی متاسفانه این نوع ابراز محبت و عشق توسط روان کودک به عنوان عشق و نوازش برداشت نمی شود و کودکانی که در زمان کودکی والدین با برآورده کردن نیازهایشان به آنها محبت کرده اند، وابسته به آن نوع نیاز خود باقی خواهند ماند و احساس ایمنی در روابط خود نخواهند داشت. پس برای ابراز عشق به فرزند باید بتوانیم به موجودی انسانی به جز خود به صورت تمام وقت توجه کنیم و نیازهای عاطفی او را درک و بر آورده سازیم. متاسفانه بعضی از والدین به دلیل سن کم، برآورده نشدن نیازهای عاطفی خودشان، بیماری یا اعتیاد، امکان توجه و عشق ورزی به کودک خود را ندارند.
اقتدار شامل هر نوع ساختار و ارزش است که به کودک در انجام انتخابهایش کمک می کند. اقتدار به معنی بداخلاقی، تنبیه یا تعصب نیست. برای پرورش سالم کودک به والدین توصیه می شود تا زمانیکه مساله ای زندگی کودک را تهدید نکند از تنبیه پرهیز کنند و تا جای ممکن به کودک آزادی عمل و انتخاب بدهند. در مورد فرهنگ و ارزشهای خانوادگی ای که والدین به عنوان ارزش می خواهند آنها را به کودکانشان منتقل کنند، پیشنهاد می شود که در بازیها و قصه هایی که به کودک گفته می شود این ارزشها را وارد نمایند تا کودک به صورت آزادانه و از روی میل خود به آنها علاقمند شود. یک معنی دیگر اقتدار، ثبات والدین است. والدین خسته، بیمار، یا معتاد، که رفتار ثابتی ندارند و هر روز و هر ساعت بسته به خلق خود یک سری دستورات بی ریشه به فرزندشان می دهند و تکلیف کودک را از نظر بایدها و نبایدها مشخص نمی کنند، آسیب زیادی به سلامت روانشناختی کودک می زنند. تعارضاتی که در رفتار والدین یا در زندگی فردی و اجتماعی آنها وجود دارد نیز از سوی کودک به عنوان عدم اقتدار آنها( بی ثباتی) قلمداد می شود.
اینکه والدینی یاد بگیرند همزمان عشق و اقتدار را در رفتار خود با کودکشان رعایت کنند باعث رشد سالم و ایمن روان کودک می شود. این فرزند می تواند در بزرگسالی به راحتی به دیگران اعتماد کند و از خود مراقبت نماید.
علاوه بر عشق و اقتدار کامل و معنادار، لازم است والدین با مراحل رشدی کودک، اختلالات دوران کودکی، شیوه های شکل دهی به رفتار و مهارتهای زندگی کاملا آشنا باشند تا فرزندانی سالم پرورش دهند.
از یک سو به یاد داشته باشید کودکتان تبدیل به فردی چون شما خواهد شد. پس به جای اینکه به او دستور دهید کسی شود که شما آرزو دارید، شجاعت زندگی کردن رویاهایتان را پیدا کنید. از سوی دیگر سبک زندگی شما الگوی فرزندتان خواهد بود، پس آنگونه باشید که می خواهید او باشد.